Space.com басылымында жарияланған жаңа зерттеу Юпитер мен Уранның серіктері Күн жүйесінде бұрын үшінші мұзды алыптың болғанын дәлелдейді деген болжам жасайды. Ғалымдардың гипотезасына сәйкес, бұл «жоғалған планета» кейіннен планеталар жүйесінің шегінен тысқа шығарылған, алайда екі ірі газ алыбының серіктері түрінде із қалдырып үлгерген.
Үшінші мұзды алып: зерттеу не айтады
Space.com материалында келтірілген деректерге сүйенсек, жаңа зерттеу Юпитер мен Уранның серіктік жүйелерінің сипаттамаларын қандай да бір қосымша ірі дененің қатысуынсыз түсіндіру қиын екенін көрсетеді. Ғалымдар Күн жүйесінің ерте тарихында үшінші мұзды алып — Уран немесе Нептунмен өлшемдес планета болған болуы мүмкін деп болжайды. Зерттеушілердің пайымдауынша, бұл гипотетикалық планета кейіннен басқа планеталармен динамикалық өзара әрекеттесу нәтижесінде гравитациялық күш арқылы Күн жүйесінен шығарылып тасталған.
Жарияланған қысқа хабарламада зерттеу әдіснамасының егжей-тегжейлері мен ғылыми жұмыс авторларының есімдері келтірілмеген.
Серіктер өткеннің куәгері ретінде
Зерттеудің орталық идеясы — Юпитер мен Уранның серіктері «жоғалған планетаның» болғанын жанама түрде дәлелдей алады. Гипотезаға сәйкес, Күн жүйесі қалыптасу кезеңінде үшінші мұзды алыппен гравитациялық өзара әрекеттесу осы екі планетаның серіктік жүйелерінің құрамы мен құрылымына әсер еткен болуы мүмкін — не өз серіктерінің бір бөлігін тікелей берген, не бұрыннан бар денелердің орбиталық динамикасын өзгерткен.
Бүгінгі Күн жүйесінде екі мұзды алып бар — Уран және Нептун. Егер гипотеза расталса, бұл өткенде мұндай планеталардың кемінде үш болғанын білдірер еді. Ерте Күн жүйесінің ірі планеталарға молырақ болғандығы туралы идея жаңа емес: бірқатар алдыңғы модельдер де кейіннен жүйеден шығарылып тасталған қосымша планеталық денелердің болуын жоққа шығармаған.
Контекст: ерте Күн жүйесінің тұрақсыздығы
Күн жүйесінің архитектурасы өз өмір сүруінің алғашқы жүздеген миллион жылдарында елеулі өзгерістерге ұшыраған деген түсінік планетологияда кеңінен таралған. Динамикалық эволюция модельдері — атап айтқанда, Ницца моделі деп аталатын модель — алып планеталардың айтарлықтай қашықтықтарға қоныс аударуы мүмкін екенін, ал олардың бір бөлігі гравитациялық бұзылулардың әсерінен жүйені тастап кетуі мүмкін екенін болжайды.
Осы тұрғыдан алғанда, «жоғалған» үшінші мұзды алып туралы гипотеза бұрыннан бар теориялық шеңберге органикалық түрде сәйкес келеді. Дегенмен оны растау үшін қосымша бақылау деректері мен егжей-тегжейлі модельдеу қажет болады.
Белгісіз болып қалатын мәселелер
Space.com-ның қысқа хабарламасы зерттеудің негізгі егжей-тегжейлерін ашпайды: жұмыс авторлары, жариялау журналы, гипотетикалық планетаның нақты сипаттамалары, сондай-ақ оның Юпитер мен Уранға серіктерді беруі мүмкін болған механизм көрсетілмеген. Жарияланған материалда қосымша мәліметтер келтірілмеген.
Осылайша, қазіргі кезеңде бұл анықталған факт емес, одан әрі ғылыми тексеруді қажет ететін гипотеза туралы сөз болып отыр.
Күн жүйесін зерттеу үшін маңызы
Егер гипотеза кейінгі зерттеулер барысында растала қалса, бұл ғалымдардың Күннің планеталар жүйесінің қалыптасуы мен ерте эволюциясы туралы түсініктерін түбегейлі өзгертуі мүмкін. Юпитер мен Уранның серіктік жүйелері қалай пайда болғанын түсіну тек біздің жүйені зерттеу үшін ғана емес, сонымен қатар басқа жұлдыздардың планеталық жүйелері туралы деректерді интерпретациялау үшін де маңызды.
Алып планеталардың серіктерін зерттеу ағымдағы және жоспарланған ғарыштық миссиялар аясында ерекше өзектілікке ие болуда. Атап айтқанда, Еуропалық ғарыш агенттігінің JUICE аппараты Юпитердің ең ірі серіктерін егжей-тегжейлі зерттеу мақсатында Юпитер жүйесіне бағыт алып келеді. Алынған деректер болашақта серіктік жүйелердің шығу тегі туралы осындай гипотезаларды тексеруге көмектесуі мүмкін.
Источник: Space.com
Мақалаға пікірлер